وقتی که در حال جستجوی کلید واژه "تحول حوزه" در گوگل بودم اتفاقا به این لینک رسیدم که درآن ،سایت مکتب وحی کتاب " تغییر و تحول روش دروس حوزه توسط استعمار " اثر مرحوم علامه سیّد محمدحسین حسینی تهرانی را معرفی می کند.
 این کتاب دردنامه ای از وضعیت حکمت یا همان فلسفه در حوزه علمیه قم است که با قلمی جذاب و به صورت یک خاطره و گفتگو در 19 صفحه نگاشته شده است.

با دیدن این عنوان به یاد یک سخنرانی از مرحوم آیت الله فاضل لنکرانی افتادم که رادیو معارف ، در اولین روزهای پس از ارتحال ایشان پخش می کرد.
من هم که آن روزها از طرفی بیشتر حال و هوای تحول خواهی داشتم و از طرف دیگر -مطابق عادت ما ایرانی ها - قدر رفتگان را بیشتر از زمان حیاتشان می دانستم به شدت به این سخنرانی گوش کردم.
گویا این مجلس درس ،جلسه اول شرح خطبه همام نهج البلاغه توسط وی بود که نمی¬دانم به سرانجام رسید یا نه... .

یادم می آید مرحوم فاضل لنکرانی در این سخنرانی قبل از شروع به شرح خطبه و به عنوان مقدمه بحث ،از دوری حوزه های علمیه از قرآن و حدیث گفتند و از این درد ریشه دار نالیدند و در اینجا جمله ای فرمودند که هیچ وقت از یادم نمی رود.
ایشان فرمودند:"...حوزه های علمیه را از متون اصلی دین دور کرده اند و این کار هم کار استعمار است ".

آیت الله فاضل لنکرانی در این باره توضیحی نداند و از مطلب گذشتند. اما این جمله از همان موقع مرا به فکر فرو برد که چه بلای عمیقی بر سر حوزه ها آمده است. اگر متون اصلی قرآن و حدیث است متون غیر اصلی چیست؟ این بلا از چه زمانی بر سر حوزه آمده است و چرا؟
 کمی که به عقب بر گردیم می توانیم در حد گمانه زنی هایی به پاسخ این پرسش ها نزدیک شویم.
اگر به تاریخچه تاثیر گذاری سیاسی و فرهنگی استعمار در ایران و عراق نگاهی بیاندازیم، اوج و نقطه عطف آن را در دوره قاجار می بینیم. از سوی دیگر اگر تاریخ حوزه را مرور کنیم می بینیم که جمود در مورد برخی متون رایج حوزه هم قبل از آن دوره نبوده و اصلا برخی از همان متون در دوره قاجار ،تالیف و در حوزه های قم و نجف رواج پیدا کرده است. این ها را اگر در کنار حضور پررنگ و علنی استعمار انگلیس در مناطق شیعه نشین عراق و خصوصا نجف اشرف ببینیم شاید به نتیجه نزدیکتر بشویم.

البته این حرفها خیلی خام است و نیاز به مطالعه ای دقیق در تاریخ حوزه ها دارد.

 راستی به یاد طلبه ای افتادم که می گفت: " مطابق قاعده لطف هیچ اتفاق بد و تحول منفی در نظام حوزه ها و روحانیت اتفاق نیفتاده و هرچه بوده و هست مورد تایید امام زمان است...! "